Fundacja Dzieciom Pomagaj - logoCentrum Edukacyjno-Rehabilitacyjne Tęcza - logo
„Pedagodzy dla rodziców”
Dziś zapraszamy do zapoznania się z materiałem przygotowanym przez Maję Michalską - nauczyciela oligofrenopedagoga

Śmierć i żałoba w życiu osoby niepełnosprawnej

Byłoby, bowiem rzeczą bardzo pomocną, gdyby ludzie mówili więcej o śmierci i umieraniu jako nieodłącznych zjawiskach życia, tak jak nikt się nie waha mówić o tym, że jakaś kobieta oczekuje dziecka.

(Kűbler-Ross, 1998)

Maskujemy realność śmierci , wyganiamy z naszych słowników słowo "umrzeć" i zastępujemy eufemizmem "odejść" - co nie uczyni nas nieśmiertelnymi i nie uchroni przed zmierzeniem się ze śmiercią bliskich. Także nasi podopieczni z niepełnosprawnością czy autyzmem doświadczą kresu życia. Czy więc, wobec tego, powinniśmy unikać prawdy ?
Absolutnie nie ! Zawsze, bezwzględnie powinniśmy być szczerzy ! Niezależnie od poziomu funkcjonowania intelektualnego naszego podopiecznego czy też syna lub córki powinniśmy wyjaśnić zagadnienie umierania. Podczas takiej rozmowy powinniśmy bazować na doświadczeniach osobistych, doświadczeniach z otoczenia oraz pytaniach samego zainteresowanego. Wykorzystujmy, do tej niewątpliwie trudniej, rozmowy to co zsyła nam los - potrącony gołąb na chodniku, zabita mucha, śmierć ukochanego psa koleżanki z klasy. Sytuacje te pozwolą nam pokonać krok w celu zrozumienia istoty ludzkiego przemijania.

Czego więc nie mówić ?

o - powinniśmy unikać metafor - osoby niepełnosprawne "wolą" konkrety
o - nie powinniśmy porównywać śmierci ze snem - ze snu się bowiem budzimy
o - nie używajmy stwierdzeń "odszedł" "udał się w podróż" - może to w mniemaniu osoby niepełnosprawnej oznaczać "zostwił mnie z własnej woli a do tego się nie pożegnał"
o - nie powinniśmy mówić "umierają tylko starzy ludzie" - wiemy że to nie prawda
o - nie mówmy - "umarł bo był chory" a jeśli już wyjaśnijmy że ta choroba była nieuleczalna. Osoba niepełnosprawna może pomyśleć że jej choroba - kaszel katar , ból głowy - tez doprowadzi ją do śmierci
o - unikajmy zbyt dużego pokładu emocji w naszych stwierdzeniach "to okropne" "to straszne"

Co mówić ? Jak odpowiadać na trudne pytania ?

Co to jest śmierć ? - śmierć oznacza że nie jest się żywym. Osoba która nie żyje nie oddycha, nie czuje, nie śpi , nie mówi, nie potrzebuje jedzenia. Po prostu przestaje "działać" i funkcjonować .

Dlaczego ludzie umierają ? - Bo tak jest poukładany świat. Wszystko co żyje, kiedyś umiera: rośliny, zwierzęta, ludzie.

Czy ja umrę ? - Każdy pewnego dnia umiera. Mam nadzieję że będziesz żyć długo.

Co się dzieje z człowiekiem po śmierci ? - Po śmierci ciało człowieka składamy w grobie lub palimy i jego prochy składamy w grobie. Groby naszych bliskich znajdują się na cmentarzu.

Jeśli temat śmierci dotyka naszych podopiecznych bezpośrednio - umiera ich rodzic, babcia dziadek - często zastanawiamy się nad kwestia pogrzebu. Czy osoba niepełnosprawna powinna w takiej uroczystości uczestniczyć ? Czy nie będzie to dla niej wstrząs, czy ona to zrozumie ?
Udział w pogrzebie może przynieść osobą z niepełnosprawnością intelektualną trzy korzyści : poczucie bliskości, sposobność do wspólnego przeżywania straty z innymi żałobnikami i uzyskania od nich pocieszenia oraz czas na stawienie czoła realności śmierci.

Kolejnym etapem jest żałoba. Żałoba jest procesem, przez który przechodzą ludzie idący różnymi drogami i w różnym czasie. To nie czas jako taki jest cudownym uzdrowicielem, ale czas, w którym mamy możliwość doświadczenia naszego smutku, bólu i przejścia przez życiową próbę (Alexander, 2001, s. 58). Przeżywanie silnych uczuć związanych ze stratą i manifestowanie różnorakich zachowań towarzyszących procesowi żałoby – mimo swoistych indywidualnych odmienności – jest wspólne dla wszystkich osób, zatem nie ma powodu, by sądzić, że jest inaczej w przypadku osób z niepełnosprawnością intelektualną czy spektrum autyzmu (por. Harper, Wadsworth za Rola, 1994, s. 29). Osoby z niepełnosprawnością intelektualną, ze spektrum autyzmu powinny mieć zatem możliwość przeżycia smutku, rozpaczy, gniewu…, by ostatecznie pogodzić się ze śmiercią rodzica, czy ukochanej siostry. Zaprzeczanie stanom emocjonalnym przeżywanym przez te osoby, wymuszaniepo stracie szybkiej adaptacji do wymagań zewnętrznych, mogą komplikować proces przeżywanej przez nie żałoby i prowadzić do powstania trwałych zaburzeń emocjonalnych, mogących dodatkowo zaburzyć ich funkcjonowanie intelektualne i społeczne (Rola, 1994, s. 33).

Artykuł zaczerpnięty z gazety "Terapia Specjalna" 7 listopada 2018 NR 3 (Październik 2018)

Polecane publikacje mogące pomóc w tym trudnym temacie , dostępne w bibliotece
ORW CER "Tęcza"

Aktualności

sobota 12 czerwca 2021CER Tęcza
Gr granatowa spacerując ulicami Kalisza odwiedziła dziś budkę z książkami oraz wstąpiła na lody trus... Więcej »