Fundacja Dzieciom Pomagaj - logoCentrum Edukacyjno-Rehabilitacyjne Tęcza - logo
Zabawa, relacja i komunikacja w terapii logopedycznej dziecka ze spektrum autyzmu

Nawiązywanie relacji logopedy i dziecka z ASD poprzez angażowanie go do jego ulubionych aktywności pozwala poznać dziecko, określić jego potencjał oraz możliwości. Bazowanie na mocnych stronach dziecka motywuje dziecko do działania, a to pomaga postawić odpowiednią diagnozę logopedyczną. Kluczową rolę w podejmowanych działaniach odgrywa całościowe spojrzenie na dziecko. Diagnoza logopedyczna opierać się musi na podstawie znajomości norm rozwojowych, rozpoznaniu potrzeb dziecka i rodzica, aktywnym monitorowaniu przebiegu procesu terapeutycznego oraz współpracy z innymi terapeutami pracującymi z dzieckiem.
Praca logopedyczna z dzieckiem z ASD polega na rozwijaniu kompetencji społeczno- komunikacyjnych często w oparciu o komunikację wspomagająca i alternatywną. Wymaga to od terapeuty indywidualnego podejścia do dziecka. Proces diagnostyczny kompetencji społeczno- komunikacyjnych jest niezwykle ważny, ponieważ są dzieci które mają bogaty zasób słownictwa, natomiast obniżone kompetencje społeczno- komunikacyjne, np. intencję komunikacyjną. Trudności te są szczególnie widoczne podczas sytuacji trudnych dla dziecka, gdzie komunikuje się ono poprzez tzw. sygnały płynące z ciała, czyli zachowanie niezrozumiałe społecznie np. ucieczka, krzyk, rzucanie się na podłogę, zamiast komunikatu werbalnego- nie chce tu być! Taka sytuacja jest sygnałem, by wyposażyć dziecko w środki komunikacyjne pozwalające mu na zmniejszenie stresu oraz zapewni mu większe zrozumienie przez partnerów w interakcji.
Logopeda musi rozpoznać również ograniczone i powtarzające się wzorce zachowań, zainteresowań lub czynności, w których zawarte sa m.in. trudności w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych. Współpraca logopedy z terapeutą integracji sensorycznej pozwoli na doskonalenie wiedzy na temat sposobów wspierania samoregulacji dziecka oraz przekierowaniu autostymulacji na aktywności atrakcyjne dla niego i akceptowane społecznie, dostarczające mu bodźców których poszukuje.
Podczas pierwszych spotkań terapeutycznych z dzieckiem niezbędne jest nawiązanie z dzieckiem relacji pełnej zaufania i akceptacji. Można to osiągnąć poprzez: uważne obserwacje, próby dołączenia do aktywności proponowanych przez dziecko, komentowanie tego, co chce nam przekazać. Konieczny jest również wywiad z rodzicem dziecka (najlepiej bez jego obecności) by ustalić wraz z rodzicem odpowiednia ścieżkę terapeutyczną, którą rodzic kontynuował będzie w domu z dzieckiem.
Początek procesu diagnozy logopedycznej rozpoczyna się od oceny umiejętności bazowych takich jak: - dzielenie wspólnego pola uwagi, nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktu wzrokowego, umiejętności z zakresu naśladownictwa (motoryka duża i mała, mimika), stosowanie gestu wskazywania palcem, stosowanie gestów, naprzemienność w interakcji, reakcji na dźwięki z otoczenia i reagowanie na imię. Należy również ocenić zasób słownika biernego (rozumienie mowy) i czynnego (nadawanie mowy)- czyli komunikację werbalną i niewerbalną, ocenić budowę i motorykę narządów artykulacyjnych oraz funkcje prymarne (np. oddychanie, połykanie, przyjmowanie pokarmów) oraz występowanie nadwrażliwości lub podwrażliwości w sferze orofacjalnej.
U dzieci w wieku przedszkolnym bardzo ważne jest aby nabywały nowe umiejętności poprzez zabawę która zaspakaja ich potrzebę sprawstwa. Ważne jest również stosowanie wzmocnień które mobilizują dziecko do angażowania się w proces nauki. Ważne jest w tym procesie aby terapeuta dopasowywał się do potrzeb i możliwości dziecka, by dostrajał się i odpowiadał na sygnały wysyłane przez dziecko. Istotne jest by wyznaczyć dziecku cele adekwatne do jego możliwości, tzn. takie które nie będą zbyt trudne ale będą wyzwaniem najbliższym rozwojowo.
Jako terapeuta logopeda musi też wykorzystywać w swojej pracy wiele elementów różnych metod aby oddziaływania terapeutyczne były jak najbardziej efektywne, zindywidualizowane oraz dostosowane do potrzeb dziecka i jego rodziny. Zaangażowanie rodziców w proces terapeutyczny dziecka odgrywa kluczową rolę. Najlepszą formą współpracy z rodzicami jest forma wideo treningu, gdzie rodzice mogą w pełni stosować zalecenia w środowisku domowym oraz uczestniczyć w procesie nabywania nowych umiejętności przez ich dziecko przy wsparciu specjalisty. Powodzenie współpracy zależne jest od gotowości rodzica do wprowadzania zmian oraz wytrwania w procesie terapeutycznym.
Kształtowanie kompetencji komunikacyjnych i językowych stanowi jeden z najważniejszych celów terapii dzieci z ASD. Głównym celem wprowadzani AAC u dzieci jest stworzenie możliwości komunikowania się z innymi, zaspakajania podstawowych potrzeb czy wpływania na otaczające środowisko. Komunikację wspomagająca i alternatywna należy wprowadzać u dzieci niewerbalnych z powodu ograniczonych umiejętności komunikacyjnych, których to komunikaty nie są wystarczające do zaspokojenia ich potrzeb.
Każdemu dziecku które przejawia problemy z komunikacją należy dać szansę na korzystanie z komunikacji wspomagającej i alternatywnej która przyspieszy nabywanie przez dziecko nowych kompetencji.
Komunikacja AAC zawsze przynosi dziecku korzyść, nie wpływa ona negatywnie na nabywanie mowy werbalnej przez dziecko, nie spowalnia także nabywania umiejętności komunikacyjnych i językowych. Celem nadrzędnym jest odpowiedni dobór strategii oraz narzędzi komunikacyjnych dla dziecka, dzięki którym dziecko będzie nabywało nowe umiejętności komunikacyjne.
Dla dzieci ze spektrum autyzmu ważna jest wizualizacja i przewidywalność, stąd też rolą terapeuty logopedy jest zadbać o indywidualny system językowy zaplanowany i przygotowany dla dziecka np. w postaci planu aktywności, planu dnia, sekwencji czynności dnia codziennego w postaci symboli np. pcs. Ważne jest aby aktywności realizowane z dzieckiem były dostosowane do jego możliwości psychofizycznych, aktywizowały dziecko a zarazem dawały mu poczucie sprawstwa i bezpieczeństwa. To gwarantuje nam generalizowanie nabytych umiejętności.
Proces terapeutyczny dzieci nie jest możliwy bez zabawy, naśladownictwa, relacji i komunikacji. Wszystkie te elementy są składową procesu terapeutycznego dziecka. O tym jak ważna jest dobra relacja dziecko- terapeuta przekonujemy się obserwując długofalowe wymierne, pozytywne efekty terapii przejawiające się choćby większą motywacją do spontanicznej komunikacji. Proces terapeutyczny będzie przebiegał efektywnie gdy dziecko będzie wykorzystywać swój potencjał, gdy stworzymy mu odpowiednie warunki, nawiążemy relację pełna zaufania i współpracy również ze środowiskiem domowym dziecka. W procesie terapii kluczowe jest również zaakceptowanie deficytów dziecka oraz stawianie oczekiwań, w których może odnosić sukcesy.

Literatura:
Rogers S. J. , Dawson G. – Model dla małych dzieci z autyzmem. Wspieranie komunikacji. Wspieranie komunikacji, uczenia się i rozwoju społecznego, Warszawa 2015.
Grycman M., Jerzyk M., Bucyk M., Model aktywny. Komunikacja wspomagająca i alternatywna, Kwidzyn 2020.

Logopeda: Lisiecka Dorota

Aktualności

czwartek 12 maja 2022CER Tęcza
W naszym Ośrodku co tydzień odbywają się zajęcia z hipoterapii. 🐴🐴 Jest to jedna z wielu metod rehab... Więcej »